Praca licencjacka — jak ją napisać i nie nienawidzić promotora

Pierwszą wersję wstępu pracy licencjackiej napisałem w 3 godziny w noc przed konsultacjami. Promotor wykasował 80% i powiedział: „spróbuj jeszcze raz, ale tym razem napisz, co chcesz udowodnić, a nie co znalazłeś w pierwszym googlu”. Wkurzyłem się 3 dni, potem wróciłem do laptopa i zrozumiałem, że promotor miał rację. Teraz, 4 miesiące później, mam gotowy plan pracy zaakceptowany w pierwszym podejściu, dwa rozdziały napisane i obronę umówioną na czerwiec. Spisałem to, co działa — głównie po to, żeby chłopaki z młodszych roczników nie powtarzali moich błędów.

Promotor lubi konkrety, nie ozdoby — pierwsze, co musisz zrozumieć

Studenci często traktują pracę licencjacką jak rozprawkę z polskiego w liceum. Wstęp jest „ozdobny”, pełen ogólników, „w dzisiejszych czasach”, „od zarania dziejów”. Promotor czyta to i wzdycha, bo ma 12 takich prac do przeczytania w tym tygodniu. Promotor chce w pierwszym akapicie wiedzieć: co badasz, dlaczego, jaką metodą. Bez ozdób.

Mój pierwszy wstęp był: „Sport jest istotnym elementem życia każdego człowieka…”. Promotor (doktorka, 12 lat na uczelni) napisała mi w mailu jednym zdaniem: „Krzysztof, czy ten zakład piłkarski też jest istotnym elementem życia każdego człowieka?”. Zrozumiałem. Nowy wstęp zaczynał się: „Praca bada wpływ treningu funkcjonalnego na sprawność biegową studentów wuefu w grupie 24 osób”. Cztery godziny później dostałem maila: „dobry kierunek”. Konkrety bija ozdoby 10 do 0.

Plan pracy — 5 rozdziałów, które zawsze działają

Standardowa struktura licencjatu w Polsce — 50-70 stron, 4-5 rozdziałów. Mój plan, który dostał akceptację:

• Rozdział 1 — Wprowadzenie teoretyczne (12-18 stron). Definicje, najważniejsze pojęcia, przegląd literatury. NIE wszystkie definicje — tylko te, których będziesz używać dalej.
• Rozdział 2 — Stan badań (10-15 stron). Co wiadomo, co nie. Tu cytujesz konkretne badania, podajesz wnioski autorów. Ten rozdział jest miernikiem, czy znasz literaturę.
• Rozdział 3 — Metodologia (8-12 stron). Próba (kim są twoi badani, ile osób, jakie kryteria), narzędzia (test, kwestionariusz, pomiar), procedura.
• Rozdział 4 — Wyniki i dyskusja (12-20 stron). Tabele, wykresy, omówienie. Najważniejszy rozdział. Tu pokazujesz, co wyszło z twoich badań.
• Rozdział 5 — Wnioski i zakończenie (4-6 stron). Krótko, na temat. Co udało się ustalić, jakie są ograniczenia, kierunki dalszych badań.

Ważna sprawa — promotor lubi widzieć ten plan w postaci konspektu na pierwszych konsultacjach. Nie pisz pracy bez planu. Pisanie bez planu to jak wyjazd na interrail bez zarezerwowanej pierwszej noclegówki — utopia, jeśli masz dużo szczęścia, dramat dla 90% przypadków.

Bibliografia — 30-40 pozycji to standard, nie ambicja

Standardowa licencjacka ma 30-40 pozycji w bibliografii. Magisterka — 50-80. Promotor patrzy na bibliografię i widzi, czy znasz literaturę, czy znalazłeś 5 książek na pierwszej stronie googla i się uparłeś.

Gdzie szukać źródeł, których promotor nie wykasuje

Cztery miejsca, z których korzystam:

• Google Scholar — wpisujesz frazę po polsku albo angielsku, dostajesz akademickie publikacje. Sortuj po roku — tylko 2018+. Sprawdzaj czy są cytowane (cyfra pod tytułem) — 0 cytowań to często śmieć.
• Biblioteka cyfrowa twojej uczelni — większość uczelni ma dostęp do EBSCO, ScienceDirect, JSTOR. Wchodzisz przez VPN albo z komputera w bibliotece. To jest kopalnia, której nikt z roku nie używa.
• Książki naukowe z biblioteki uczelnianej — TAK, fizyczne książki. Promotorzy LUBIĄ widzieć w bibliografii książki, nie tylko artykuły online. Pójdź do biblioteki, weź 3-4 pozycje z twojej tematyki.
• Bazy specjalistyczne — dla wuefu PubMed, dla psychologii APA PsycNet, dla prawa Lex/Legalis przez uczelnię. Każdy kierunek ma swoje.

Czego unikać: Wikipedia, blogi, fora internetowe, popularnonaukowe portale typu Medonet. Wikipedia może być punktem startu, ale w bibliografii — nie. Promotor wykasuje.

Konsultacje z promotorem — jak nie wkurzać go niepotrzebnie

Promotor ma 8-12 dyplomantów rocznie. Czyta tony tekstu. Twoja praca jest jedną z dwunastu w tym tygodniu. Twoje zachowanie wpływa na to, czy promotor cię lubi. A promotor, który cię lubi, daje konstruktywne uwagi i nie kasuje całych rozdziałów z osobistego wkurzenia.

Cztery zasady, których trzymam się i które rekomenduję chłopakom z młodszych roczników. Po pierwsze — przychodź na konsultacje przygotowany. Z konkretnymi pytaniami, nie z „co teraz”. Pytaj „w rozdziale 2 mam 3 podejścia do trening funkcjonalnego, które proponuje pani że są najważniejsze”, a nie „nie wiem, jak napisać rozdział 2”.

Po drugie — dotrzymuj terminów. Promotor mówi „przyślij rozdział do piątku”, a ty ślesz w niedzielę z przeprosinami. Drugie spóźnienie — promotor traci do ciebie zaufanie. Trzecie — zaczyna kasować rozdziały z większą surowością. Ja przez 4 miesiące pracy nigdy nie spóźniłem się o więcej niż jeden dzień, i raz uprzedziłem mailem dzień wcześniej — promotor odpisał, że to nie problem.

Po trzecie — szanuj poprawki. Promotor pisze „rozdział 1 do przepisania”, a ty wracasz po tygodniu z dokładnie tym samym tekstem, ale z dwoma nowymi przecinkami. Promotor wkurza się i pisze ostrzejsze uwagi. Lepiej napisz całość od nowa, niż udawaj że pracowałeś.

Po czwarte — nie chroń ego. Jeśli promotor powie „to nie jest temat na licencjat, to jest na magisterkę”, nie odbieraj tego osobiście. Promotorka widzi 50 takich prac rocznie, wie, co jest realne. Ja musiałem zwęzić temat dwa razy, raz mnie wkurzyło, drugi raz przyznałem rację.

Pisanie — jak napisać 50 stron bez wypalenia

Pisanie 50 stron to długi proces. Mój kolega Bartek próbował napisać licencjat w 3 tygodnie po sesji letniej. Zaczął, padł po 15 stronach, oddał pracę w grudniu zamiast w czerwcu. Mój plan: 4 miesiące, 50 stron. To 12-13 stron miesięcznie. To jest 3 strony tygodniowo. To jest pół strony dziennie. Realne dla każdego.

Praktyczna wskazówka — pisz codziennie 30 minut. Nawet jeśli to są 3 zdania. Po miesiącu codziennej rutyny mózg przyzwyczaja się i pisanie staje się łatwiejsze. Po 2 miesiącach idzie szybciej niż w pierwszym tygodniu. Ja używam Notion do pisania (formatuje ładnie, robi backupy), ale Word też wystarcza. Google Docs polecam tylko jeśli chcesz wysyłać promotorowi linki — łatwiej komentować.

Drugi trick — nie redaguj w trakcie pisania. Pisz draft do końca rozdziału, dopiero potem wracaj i poprawiaj. Inaczej utkniesz na pierwszym akapicie 5 godzin i nie ruszysz. Mózg ma dwa różne tryby: tryb tworzenia i tryb krytykowania. Jak je mieszasz, oba działają słabo.

Cytowanie — APA, Vancouver, Harvard — wybierz jeden i się trzymaj

Promotor w pierwszym mailu mówi, jaki ma być styl cytowania. Trzymasz się tego do końca. Mieszanie to klasyczny błąd, który widziała chyba każda promotorka. Ja używam APA, najpopularniejszy w naukach społecznych i sportowych:

W tekście: „(Kowalski, 2022)” albo „Kowalski (2022) wskazuje, że…”. W bibliografii: „Kowalski, J. (2022). Tytuł książki kursywą. Wydawnictwo.”. Dla artykułu: „Kowalski, J. (2022). Tytuł artykułu. Tytuł czasopisma kursywą, 15(3), 234-256.”. Trzymasz się tego dla wszystkich pozycji.

Jak ułatwić sobie życie — używaj menedżera bibliografii. Zotero (darmowy) albo Mendeley. Wrzucasz pdf, on automatycznie wyciąga metadane, generuje cytat w wybranym stylu. 30 minut konfiguracji, miesiące oszczędzonego czasu. To samo polecam i w pillarze o sesji egzaminacyjnej — automatyzacja, gdzie się da.

Antyplagiat — co go obchodzi, czego nie

Każda praca licencjacka idzie do JSA (Jednolity System Antyplagiatowy) i czasem do Plagiat.pl. Próg podobieństwa różni się między uczelniami — 25-50%. Większość uczelni 30-40%. Po przekroczeniu — promotor nie może podpisać pracy, idziesz do komisji. Tego nie chcesz.

Antyplagiat porównuje twoją pracę z internetem, innymi pracami w bazie, książkami zindeksowanymi. Wykrywa: kopiowane fragmenty 5+ słów, parafrazowanie z zmianą szyku, tłumaczenia z innych języków. NIE wykrywa: pomysłów (jeśli przepiszesz tezę swoimi słowami), własnych refleksji, danych z twoich własnych badań. O antyplagiacie napisałem osobny tekst — link na końcu — bo temat jest na 1500 słów, nie na akapit.

Diff dla magisterki — co się zmienia

Zasady pisania licencjackiej i magisterskiej są identyczne. Różnice są ilościowe i jakościowe:

• Długość — 80-120 stron zamiast 50-70
• Bibliografia — 50-80 pozycji zamiast 30-40
• Próba badawcza — większa, np. 60 osób zamiast 24
• Rozdział teoretyczny — głębszy, więcej literatury zagranicznej
• Rozdział metodologiczny — bardziej szczegółowy, opis każdego narzędzia
• Dyskusja wyników — porównanie z innymi badaniami w danej dziedzinie
• Termin — pisanie zwykle 6-9 miesięcy zamiast 3-4 (i nie próbuj skracać, magisterka mniejszą skalę pracy ma rzadko)

Magisterka nie jest dwa razy trudniejsza, ale jest dwa razy obszerniejsza. Wymaga lepszej dyscypliny i wcześniejszego startu. Mój brat pisał magisterkę z politologii — zaczął w styczniu, oddał w czerwcu, 5 miesięcy. Ale to był brat, który przez 5 lat zdawał wszystko na czas i miał materiał już w głowie. Dla większości realnie 6-9 miesięcy.

O tym, jak nie złapać się na wysokim podobieństwie i jak działa system antyplagiatowy, napisałem osobno. Cały plan organizacji nauki łącznie z pisaniem licencjatu — w tekście o sesji egzaminacyjnej.